شياطين مخلوقات الهى هستند « 1 » . كائنات و انسان : در كائنات كه مظهر هستى مطلق است ، هر چيزى تجلى يكى از صفات ذات بارى است . به عقيدهء صوفيان ، ذات از صفت جدا نيست . صفات ذات بارى در علم او به شرط عدم تفكيك وجود دارند . در عالم ظهور هر موجودى آنچه بايد باشد و استعداد هر موجوديتى كه دارد ، بدان صورت ظاهر مىشود . اين قابليت تكون ، تجلى صفات الهى است . اشيائى كه متضاد و متغاير به نظر مىرسند ، از تقابل صفات پيدا شده‌اند . اين جهان ، جهان اضداد است ولى از اين اضداد نوعى نظام و از اين كثرت نوعى وحدت پيدا شده است . بين موجودات ، انسان تنها موجودى است كه مظهر تمام صفات ذات بارى است . ظهور صفات از مظاهر موجب تسميهء آنها مىشود . تمام اسماء الهى به اسم الله راجع است . اسم الله محيط بر همهء اسامى است . بزرگترين مظهر ذات و نام بارى ، انسان است و انسان براى كائنات كه به مثابهء قالبى است ، به منزلهء جان است . قطب الاقطاب ( غوث ) : اگرچه انسان مقام بسيار والايى دارد ، ولى همهء انسانها به چنان مقامى كه شايستهء آنهاست ، نمىرسند . هرچند گاه يكى از انسانها به تمام معنى بدين حقيقت دست مىيابد . همان‌طور كه كائنات نسبت به انسان همانند قالبى است و

--> ( 1 ) قرآن كريم : بقره ( 2 ) ، آيهء 102 : اعراف ( 7 ) ، آيهء 18 - 12 صافات ( 37 ) ، آيهء 10 - 6 : جن ( 72 ) ، آيهء 17 - 1 .